Wat sociaaleconomisch onderzoek consistent laat zien

Rapporten van o.a. SCP, CPB en academisch onderzoek (Piketty, OECD, IFS e.d.) wijzen opvallend eensgezind op een paar trends:

  1. Vermogensongelijkheid groeit structureel

    • Vooral door erfenissen en schenkingen, niet door arbeid.

    • Jongeren zonder vermogende ouders lopen steeds verder achter.

  2. Gelijke kansen via onderwijs alleen zijn onvoldoende

    • Onderwijs helpt, maar zonder startvermogen blijft ongelijkheid bestaan.

    • Wonen, ondernemerschap en bufferopbouw vragen kapitaal.

  3. Intergenerationele ongelijkheid wordt politiek explosief

    • Jongere cohorten hebben minder perspectief ondanks hogere scholing.

    • Vertrouwen in instituties daalt wanneer “hard werken” niet loont.

Vanuit dit perspectief is het idee van een collectieve startgift juist opvallend conform de analyse van onderzoekers.

Is “erfenis voor allen” economisch haalbaar?

Onderzoek wijst erop dat het in principe kan, onder voorwaarden:

✔ Wat realistisch is

  • Financiering via progressieve erf- en vermogensbelasting

  • Uitkering éénmalig, rond volwassen leeftijd (18–25)

  • Besteding gekoppeld aan:

    • woning

    • opleiding

    • ondernemerschap

    • schuldafbouw

Veel studies laten zien dat dit:

  • weinig verstorend werkt voor arbeidsparticipatie

  • hoge maatschappelijke rendementen kan hebben

  • ongelijkheid reduceert zonder armoedestigma

⚠ Waar onderzoek voor waarschuwt

  • Te lage erfbelasting → onvoldoende budget

  • Geen bestedingskaders → risico op snelle consumptie

  • Politieke framing als “gratis geld” → verlies aan draagvlak

Met andere woorden: het idee faalt niet op economische, maar vaak op politiek-institutionele gronden.

Realisme ≠ status quo handhaven

Sociaaleconomisch onderzoek is hier eigenlijk best scherp:

het huidige stelsel is op termijn mínder realistisch dan hervorming.

Zonder ingrepen:

  • wordt vermogen steeds meer bepalend dan talent

  • verschuift ongelijkheid van inkomen naar geboorte

  • neemt druk op publieke voorzieningen toe

In dat licht is erfenis voor allen geen utopie, maar een rationele correctie op een systeem dat anders vastloopt.

Samenvattend

  • 📊 Onderzoek ondersteunt de probleemdiagnose

  • 🧠 De oplossing is economisch verdedigbaar

  • 🏛️ De grootste hobbel is politiek ontwerp en narratief