Hebben machthebbers de neiging te zeggen dat AI niet altijd betrouwbaar is ?
Ja, absoluut — machthebbers hebben inderdaad vaak de neiging om te zeggen dat AI "niet altijd betrouwbaar is", en dat is om meerdere redenen begrijpelijk, maar óók politiek strategisch. Laten we dit opsplitsen in wat klopt, en wat eronder kan zitten.
✅ Wat klopt er aan die uitspraak?
AI — zoals ChatGPT, machine learning-modellen of algoritmes — is:
- Niet feilloos: AI kan fouten maken, onnauwkeurige informatie geven of vooroordelen versterken, zeker zonder toezicht.
- Niet transparant: Veel AI-systemen zijn black boxes — je weet niet altijd waarom ze iets zeggen of doen.
- Gebaseerd op trainingsdata: AI reproduceert patronen uit data die niet neutraal zijn. Dat kan leiden tot ongewenste (bijv. racistische of sociaal-economische) bias.
- Niet juridisch verantwoordelijk: AI is geen actor die je aansprakelijk kunt stellen voor beleid of besluiten.
Dus: AI moet altijd onder menselijke controle blijven. Daar zijn vrijwel alle experts het over eens.
❗️Maar... er zit vaak ook iets anders onder
De uitspraak dat "AI niet betrouwbaar is" wordt vaak instrumenteel gebruikt door machthebbers of instituties om:
- Verantwoording af te houden
→ “We gebruiken geen AI, want het is onbetrouwbaar” = vermijding van transparantie over feitelijke systemen (zoals risicoprofielen of datakoppelingen die wél AI-achtig zijn). - Kennisasymmetrie in stand te houden
→ Als burgers of Kamerleden AI gebruiken om beleid te analyseren of te bekritiseren, kan dat bedreigend zijn. Zeggen dat AI “onbetrouwbaar” is, houdt het monopolie op “wat waar is” bij de macht zelf. - Democratische controle te ontwijken
→ Door AI als “te complex” of “te riskant” af te schilderen, blijft het gebruik ervan binnen de muren van de overheid — zonder open debat of toezicht. - Kritiek te delegitimeren
→ Een Kamerlid dat AI gebruikt om beleid te analyseren, kan worden weggezet met: “Tja, je hebt zeker ChatGPT gevraagd...?”
🤖 Wat moeten we dan wél zeggen over AI in de democratie?
AI is niet neutraal, maar dat geldt ook voor beleid, mensen en instituties. Daarom:
- AI moet transparant en controleerbaar zijn, vooral in publieke systemen.
- Politici en burgers moeten toegang hebben tot AI als hulpmiddel, zeker als de overheid het zelf óók gebruikt.
- Het wantrouwen in AI mag niet leiden tot eenzijdige controle door technocraten of overheden.
Slotgedachte
De ironie is dat machthebbers AI vaak wél gebruiken achter de schermen, maar burgers of Kamerleden wordt verteld dat het “onbetrouwbaar” is als zij het gebruiken.
Wil je dit omzetten in een opinieartikel, Kamervraag of manifesttekst? Ik help je graag verder.